|

ساعت هفت بعد از ظهر روز چهارم
ارديبهشت 1319 راديو در ايران افتتاح شد. پنجم ارديبهشت پخش برنامههاي
عادي آن آغاز گرديد. برنامهها که به صورت زنده از بيسيم قصر، عمارت
کلاه فرهنگي پخش ميشد شامل: اخبار و برنامهةاي مختلف، گفتارهاي کوتاه
در زمينههاي اقتصادي، تاريخ، خانوادگي، سياسي و فرهنگي و پخش موسيقي
(بهصورت زنده يا با استفاده از صفحه) بود. نمايش به عنوان فکورترين
ساختار راديويي اولين بار در خرداد 1321 در فهرست برنامههاي راديويي
گنجانده شد که از ساعت 50/20 تا 30/21 اجرا و پخش ميشود.
سيدعلي خوان نصر اولين کسي بود که نمايش را به راديو آورد، به اين صورت
که نمايشهاي اجرا شده در تهران را به همراه عدهاي از بازيگران و با
کمي دستکاري به استوديو پخش زنده راديو ميآورد و آنها را اجرا ميکرد.
نمياش راديويي در آغاز صرفاًمتشکل از تعدادي ديالوگ بدون حرکت و ميز
انسن راديويي، ساند افکت و ساير اصول بود. در اوايل دهه سي به راديو و
به تبع آن نمايش، توجهاي خاص شد و برنامهها شکل منسجمي به خود گرفت.
در همين دهه ضبط برنامهها کمکم شکل ميگيرد. اولين نمايش سريالي به
نام «عشق و جنگ» به مدت چهار شب در اوايل سال 1335 اجرا شد.
در سال 1336 پس از نصب و راهاندازي فرستنده صد کيلوواتي، راديو تهران
به راديو ايران تبديل شد و از فروردين 1337 در ساعت 22 پخش برنامهاي
نمايشي با آرم «يکي بود يکي نبود، برنامه داستانهاي راديو ايران» آغاز
شد که روزهاي چهارشنبه از ساعت 22 و يکشنبه، دوشنبه و پنجشنبه از
ساعت 15/22 دقيقه پخش ميشد.
کانون فرهنگي – تربيتي راديو البرز با برگزاري کارگاه «نمايش در راديو»
که توسط آقاي امير ياراحمدي هدايت و تدريس ميشود درنظر دارد علاوه بر
تربيت افرادي که نمايشنامه راديويي مينويسند زمينه را براي توليد
نمايشهاي راديويي در مرکز راديو البرز بهصورت مستقل فراهم آورد.
تاکنون 3 جلسه از اين کارگاه برگزار گرديده است.
***
فضاي صوتي
نکته (نمايش در راديو)
جان تيد من يکي از دستاندرکاران شبکه
بيبيسي با اشاره به نمايشنامهاي ميپرسد: «چه نوع جلوههاي صوتي را
بايد براي غروب به کار برد تا فضايي هيجانانگيز توليد شود؟!» به راحتي
ميتوان دريافت که اين نوع کنش فيزيکي يعني غروب، مناسب نمايش راديويي
نيست، چرا که چنين کنشي نياز به تشريح دارد تا براي شنوندهاي که چيزي
را نميبيند مفهوم باشد. پس با هيچ نوع جلوه صوتي نميتوان فضا را
آنچنان که بايد توصيف کرد. اما اگر قصد اين باشد که صرفاً يک فضاي صوتي
هيجانانگيز توليد شود، قضيه کاملاً فرق ميکند، زيرا هدف اصلي جلب
شنوائي و احساسات با ماهيت خود صداست بدون آن که قصد ارائه اطلاعاتي
درباره طرح و شخصيت وجود داشته باشد. در اين صورت بايد صحنههاي آرام
در کنار صحنههاي پرهيجان قرار گيرد تا هم جذابيت لازم ايجاد شود و هم
شنونده دچار سردرگمي نگردد.
***
اولين جلسه کارگاه «نمايش در
راديو»
مدرس کارگاه: محمد امير ياراحمدي
حاضرين جلسه:
آقايان: کوروش خزائي اصل، عليرضا خوشپيک، امين آبان، عباس هاديان مهر،
حميدرضا افسري، جمال جعفري آثار
خانمها: چيترا نادري، فاطمه هژبري، نيلوفر مرادي، نازيلا ايراناد
بنام، دلارام کاووس، هلن بهرامي، شقايق جعفري پور، گلزار دقيقي، زهره
شعباني
شرح جلسه:
در اين جلسه مباحث زير مورد بحث و بررسي قرار گرفت:
الف- ميکروفون و اهميت آن
ب- تصويرسازي در نمايش راديويي
ج- نشانهها
د- نحوه نگارش نمايش راديويي و نحوه نوشتن ديالوگ
هـ- نحوه استفاده از افکتها، صداهاي طبيعي و صداهاي تصنعي در نمايش
راديويي
و- نحوه جابجايي ميکروفون در نمايش راديويي
در پااين جلسه قرار بر اين شد که در
جلسه بعد هريک از حاضرين يک نمايش صحنهاي را به راديويي تبديل کرده و
به همراه خود بياورند.
***
دومين جلسه کارگاه «نمايش در
راديو»
مدرس کارگاه: محمد امير ياراحمدي
حاضرين جلسه:
آقايان: کوروش خزائي اصل، عليرضا خوشپيک، امين آبان، عباس هاديان مهر،
حميدرضا افسري، جمال جعفري آثار
خانمها: چيترا نادري، فاطمه هژبري، نيلوفر مرادي، نازيلا ايراناد
بنام، دلارام کاووس، هلن بهرامي، شقايق جعفري پور، گلزار دقيقي، زهره
شعباني
شرح جلسه:
در اين جلسه هريک از حاضران نمايشنامه راديويي خود را خواندند.
پس از خواندن نمايشنامه راديويي حضار در مورد نمايش خوانده شده نظرات
خود را اعلام ميکردند و در پايان آقاي ياراحمدي نظر خود را اعلام
ميکردند.
در پايان جلسه موضوع جلسه بعد از سوي آقاي ياراحمدي «سوژهيابي» اعلام
گرديد.
***
سوال و جوابی از محمد یار احمدی
س
: تفاوت ميان نمايش راديويي و ساير گونه های نمايشی !
پ
: معمولا گفته می شود نمايش راديويي نمايشی است غير تصويری. با چنين
استنباطي هرگاه نمايشی صحنه ای دچار پرگويي و يا ضعف در تصوير
سازی و کم تحرکی در اجرای رفتارهای صحنه ای می شود آن را
به راديويي بودن متهم می کنند . من در مصاحبه های که داشته ام
با رها در باره ی نمايش راديويي و اشتراکات و تفاوت های آن با
ساير گونه های نمايشی تو ضيح داده ام و همواره بر اين نکته تاکيد
کرده ام آنچه که نمايش راديويي را از انواع ديگر نمايشی متمايز می کند
شنيداری بودن آن است و نه غير تصويری بودن آن. نمايش راديويي اگر
با بهره گيري از عناصري چون گفتار ، افکت ، موسيقی و سكوت نتواند
ضمن پيشبرد داستان به خلق تصوير در ذهن مخاطب منجر شودبی
شک فاقد کارايي نمايشی است . همچنان که در برخی آثار ديداری و
غير راديوِِيي نيز تصوير سازی فاقد ارزش نمايشی است و عيني بودن آنه
کمکی به روايت تصويری اثر نمی کند . ازاين رو نبايد نمايش راديويي را
در زمزه ی آثار غير تصويری به شمار آورد وتوانايي کم نظير
آن را در خلق تصاوير نمايشی ناديده گرفت .
اما عمده ترين تفاوت نمايش راديويي با ساير گونه های نمايشی ، گذشته از
نحوه ی توليد و تفاوت های ابزاری ، درميزان فعاليت ذهنی
مخاطب است. بيننده ي تلويزيون و سينما نا گزير به تماشای
آن چيزی است که از قبل برای او ساخته پرداخته شده است و فعاليت ذهني او
در حيطه ي تصاويري انتخاب شده امكان بذير است . در تئاتر فعاليت
ذهنی و مشارکت ذهنی مخاطب در قياس با سينما گسترده تر است و او می
تواند به دلخواه نقطه ديد وکانون توجه خود را تغيير دهد و بر اساس
عناصر محدود و نمونه واری که از واقعيت در صحنه نمايش قرار گرفته است
دنيای کامل تری را تصور کند . اما در نمايش راديويي به دليل مشارکت
امخاطب در ساخت و ساز تصويری ، از مو قعيت زمان و مکان
گرفته تا وضعيت ظاهری شخصيت ها ، اين
فعاليت ذهني بسيار فراتر و گسترده تر از گونه های ديگر نمايشی است . به
طوری که بدون مشارکت ذهنی و بدون تخيل مخاطب در ايجادعناصر
تصويری نمايش ، نمايش راديويي فاقد تاثير گذاری و کارايي نمايشی است .
بی شک يکی از مهمترين جاذبه ها و عللی هم که تا کنون نمايش
راديويي را دوام بخشيده ، احترامی است که فی نفسه برای مشارکت ذهنی
مخاطب و همكاري خلاقانه او در ساخت و ساز دنياي نمايش قائل
می شود !
|